Landskönnun á mataræði sýnir að konur á barneignaraldri fá að meðaltali aðeins 59% af ráðlögðum dagskammti járns úr fæðu. Hvað skýrir þetta og hvað þýðir það í raun?
Flestar konur halda að þær fái nóg járn
Ef þú spurðir hóp kvenna hvort þær fengju nóg járn úr fæðunni myndu margar líklega svara já.
- Þær borða fjölbreytt.
- Þær hugsa um heilsuna.
- Þær reyna að velja næringarríkan mat.
Þess vegna koma niðurstöður úr landskönnun á mataræði Íslendinga mörgum á óvart.
Samkvæmt könnuninni fá konur á barneignaraldri að meðaltali aðeins um 59% af ráðlögðum dagskammti járns úr fæðunni. Engin kona í þessum aldurshópi náði ráðlögðum dagskammti í könnuninni.
Það þýðir ekki að allar þessar konur séu með járnskort.
En það vekur mikilvæga spurningu:
Af hverju er svona erfitt að ná ráðlögðum járnskammti?
Járnþörf kvenna er hærri en margir gera sér grein fyrir
Ein stærsta ástæðan er einfaldlega sú að konur þurfa meira járn en karlar.
Konur á aldrinum 18–50 ára missa reglulega blóð vegna tíðablæðinga og þar með einnig járn. Þess vegna er ráðlagður dagskammtur fyrir þennan hóp 15 mg á dag samkvæmt NNR 2023.
Það þýðir að jafnvel lítið bil milli þarfar og inntöku getur skipt máli þegar fram í sækir.
Sumar konur hafa enn meiri járnþörf
Meðaltöl segja aðeins hluta sögunnar.
Sumar konur hafa meiri járnþörf en aðrar, til dæmis:
- konur með miklar tíðablæðingar
- barnshafandi konur
- íþróttakonur, sérstaklega þær sem stunda miklar þolæfingar
- konur sem hafa fengið staðfest lágar járnbirgðir í blóðprufu
Þess vegna geta tvær konur með mjög svipað mataræði haft gjörólíkar þarfir.
Það er ekki bara spurning um hversu mikið járn þú borðar
Þegar fólk hugsar um járn hugsar það oft um magn.
En upptakan skiptir líka máli.
Ýmislegt getur haft áhrif á hversu vel líkaminn nýtir járnið sem þú færð úr matnum.
Til dæmis getur verið gagnlegt að hafa í huga að kaffi, te, kakó, gosdrykkir og mjólkurvörur geta dregið úr járnupptöku þegar þeirra er neytt samhliða járnríkum máltíðum eða járnbætiefnum.
Þess vegna er ekki alltaf nóg að horfa eingöngu á innihaldslýsinguna á disknum.
Meðganga breytir öllu
Járnþörf eykst verulega á meðgöngu.
Þegar líður á meðgönguna stækkar blóðrúmmál móður og fóstrið byggir upp eigin járnbirgðir. Af þeim sökum hækkar járnþörfin eftir því sem líður á meðgönguna.
Þetta er ein af ástæðunum fyrir því að fylgst er reglulega með blóðhag barnshafandi kvenna í mæðravernd.
Jafnvel konur sem borða vel geta þurft viðbótarjárn á meðgöngu samkvæmt ráðleggingu heilbrigðisstarfsfólks.
Hvernig veit ég hvort ég fái nóg járn?
Það er mikilvægt að muna að ekki er hægt að meta járnstöðu út frá einkennum einum saman.
Þreyta, slappleiki, svimi og önnur einkenni geta átt sér margar skýringar.
Blóðprufa er besta leiðin til að meta hvort járnbirgðir séu nægilegar.
Ef þú ert með miklar tíðablæðingar, ert barnshafandi, stundar mikla þjálfun eða hefur áður fengið greiningu á járnskorti getur verið skynsamlegt að ræða járnstöðuna við heilbrigðisstarfsfólk.
Af hverju skiptir þetta máli?
Járn er eitt af þeim næringarefnum sem líkaminn þarf á hverjum degi.
Það stuðlar meðal annars að:
- eðlilegri myndun rauðra blóðkorna og hemóglóbíns
- eðlilegum flutningi súrefnis í líkamanum
- eðlilegri vitsmunastarfsemi
- eðlilegri starfsemi ónæmiskerfisins
- að draga úr þreytu og þrekleysi
Þegar við vitum að konur á barneignaraldri fá að meðaltali aðeins um 59% af ráðlögðum dagskammti úr fæðunni verður auðveldara að skilja af hverju svo margar konur velta járni fyrir sér.
Helstu atriði
- Konur á barneignaraldri fá að meðaltali aðeins um 59% af ráðlögðum dagskammti járns úr fæðu.
- Engin kona í þessum aldurshópi náði ráðlögðum dagskammti í landskönnuninni.
- Konur með miklar tíðablæðingar, barnshafandi konur og íþróttakonur geta haft meiri járnþörf en aðrar.
- Járn gegnir mikilvægu hlutverki í súrefnisflutningi, blóðmyndun og orkubúskap líkamans.
- Blóðprufa er besta leiðin til að meta járnstöðu.
Mikilvægt: Þessi grein er ætluð til fræðslu og kemur ekki í stað læknisfræðilegrar ráðgjafar. Ef þú hefur áhyggjur af járnstöðu þinni skaltu ræða við heilbrigðisstarfsfólk.
