Tíðahringurinn hjá íþróttakonum: þegar blæðingar verða óreglulegar eða stöðvast
Mikið æfingaálag getur haft áhrif á tíðahringinn. Sérstaklega ef líkaminn fær ekki næga orku til að standa undir bæði æfingunum og öllu hinu sem hann þarf að sinna.
Blæðingar geta þá orðið óreglulegar eða jafnvel stöðvast. Það er þó ekki eitthvað sem þarf að sætta sig við sem eðlilegan hluta af því að æfa mikið. Ef tíðahringurinn breytist verulega er rétt að láta skoða hvað liggur að baki.
Hvað er tíðateppa (amenorrhea)?
Tíðateppa (amenorrhea) þýðir einfaldlega að tíðablæðingar eru ekki til staðar.
Ef þú hefur áður verið með reglulegar blæðingar getur breytingin byrjað þannig að lengra líður á milli þeirra. Hjá sumum stöðvast þær síðan alveg.
Það geta verið margar ástæður fyrir breytingum á tíðahringnum. Þess vegna er ekki hægt að ganga út frá því að æfingaálagið sé skýringin, jafnvel þótt þú æfir mikið.
Ef blæðingar verða mjög óreglulegar eða hætta er gott að láta heilbrigðisstarfsfólk meta stöðuna.
Hvernig getur mikið æfingaálag haft áhrif?
Líkaminn notar ekki bara orku í æfinguna sjálfa.
Hann þarf líka orku allan sólarhringinn fyrir efnaskipti, hitastjórnun, viðhald vefja, hormónastarfsemi og allt hitt sem gerist í bakgrunninum.
Ef mikið fer í æfingar en of lítið kemur inn með mat getur orðið of lítil orka eftir fyrir þessa starfsemi. Þetta er kallað lítið framboð á tiltækri orku.
Breytingar á tíðahring geta verið eitt af merkjunum um að þessi staða sé komin upp.
Og þetta þarf ekki að þýða að kona sé með átröskun eða sé viljandi að borða of lítið. Stundum eykst æfingaálagið einfaldlega án þess að orkuinntakan aukist með.
Hvað er undirstúku-tíðateppa?
Undirstúkan er hluti heilans sem tekur þátt í stjórnun hormónaboða.
Ef líkaminn býr lengi við of lítið orkuframboð getur það haft áhrif á þau boð sem tengjast egglosi og tíðahring. Blæðingar geta þá orðið óreglulegar eða stöðvast.
Þetta kallast undirstúku-tíðateppa.
Það er þó ekki hægt að greina það út frá æfingaálagi eða tíðahringnum einum saman. Fyrst þarf að skoða hvort aðrar skýringar geti verið til staðar.
Hvað er þrenna íþróttakonunnar?
Þrenna íþróttakonunnar lýsir tengslum á milli þriggja þátta:
- tiltækrar orku
- tíðahrings
- beinheilsu
Þetta er ekki alltaf annaðhvort eða.
Breytingarnar geta þróast smám saman. Blæðingar geta til dæmis orðið óreglulegri löngu áður en þær stöðvast alveg.
Þess vegna getur tíðahringurinn gefið gagnlegar upplýsingar um það hvernig líkaminn bregst við samspili næringar, æfinga og hvíldar.
Hvernig tengjast blæðingar og beinheilsa?
Hormónastarfsemi og beinheilsa tengjast.
Við langvarandi undirstúku-tíðateppu getur estrógen verið lágt í lengri tíma og það getur haft áhrif á beinþéttni.
Þess vegna er mikilvægt að afskrifa ekki stöðvaðar blæðingar sem einfaldlega merki um að þú sért „bara að æfa mikið“.
Sérstaklega er gott að leita ráðgjafar ef breytingar á tíðahring fylgja endurteknum meiðslum, álagsbrotum, mikilli þreytu eða áhyggjum af því hvort þú fáir næga næringu.
Hvað með járn, D-vítamín og kalk?
Járn, D-vítamín og kalk eru meðal þeirra næringarefna sem oft er horft til hjá íþróttakonum.
Það þýðir ekki að allar sem æfa mikið þurfi sjálfkrafa meira af þeim.
Ef grunur er um skort eða lágt gildi getur mat heilbrigðisstarfsfólks hjálpað til við að skýra stöðuna. Fyrir sum næringarefni geta blóðprufur verið hluti af því mati, en mataræði og heildarmyndin skipta líka máli.
Og eitt er sérstaklega mikilvægt: bætiefni bæta ekki upp of litla heildarorku.
Ef líkaminn fær ekki næga orku miðað við æfingaálag þarf fyrst að skoða næringu, álag og endurheimt.
Geta óreglulegar blæðingar verið PMOS?
Já. Óreglulegar eða engar blæðingar geta líka komið fyrir við PMOS, áður PCOS.
Það þýðir þó ekki að kona með breyttan tíðahring sé sjálfkrafa með PMOS.
PMOS og undirstúku-tíðateppa eru ekki sama ástandið og ástæðurnar að baki geta verið ólíkar. Þess vegna skiptir máli að láta meta hvað liggur að baki í stað þess að reyna að greina út frá einu einkenni.
Lestu meira um PMOS, einkenni og greiningu.
Hvenær er rétt að láta skoða þetta?
Ef blæðingar verða mjög óreglulegar eða stöðvast er ástæða til að láta skoða það.
Það á líka við ef þú:
- átt erfitt með að borða nóg miðað við æfingaálag
- hefur áhyggjur af sambandi þínu við mat eða hreyfingu
- finnur fyrir mikilli eða langvarandi þreytu
- færð endurtekin meiðsli eða álagsbrot
Það getur verið gagnlegt að skrá breytingar á tíðahringnum, æfingaálagi og líðan áður en þú ferð í viðtal. Það getur hjálpað heilbrigðisstarfsfólki að sjá heildarmyndina betur.
Hvar passa bætiefni inn?
Ef vandinn tengist því að líkaminn fær ekki næga orku miðað við æfingaálag er fyrsta skrefið að skoða næringu, álag og endurheimt.
Bætiefni geta verið hluti af næringarrútínu þegar þörf er á, en þau koma ekki í stað þess mats.
Ef þú ert að skoða vítamín eða önnur bætiefni er gott að vita hvað er í þeim og skoða heildarmyndina, sérstaklega ef þú tekur fleiri en eina vöru.
Ef þú notar lyf, ert með greindan skort eða hefur fengið einstaklingsbundnar ráðleggingar frá heilbrigðisstarfsfólki skaltu fylgja þeim.
Lestu hvernig þú velur vítamínrútínu
