PMOS er nýja heitið á því sem áður var kallað PCOS eða fjölblöðrueggjastokkaheilkenni. Sama heilkenni, nýtt nafn.
Nýja heitið var tekið upp til að lýsa ástandinu betur. PMOS snýst ekki bara um eggjastokka og þú þarft ekki að vera með svokallaðar „blöðrur“ á eggjastokkum til að vera með heilkennið.
Bæði PMOS og PCOS verða líklega notuð samhliða um tíma, þannig að ef þú þekkir gamla heitið ertu að lesa um sama ástand.
Er PMOS það sama og PCOS?
Já.
PMOS og PCOS vísa til sama heilkennisins.
Gamla heitið gat gefið þá mynd að blöðrur á eggjastokkum væru nauðsynlegur hluti af greiningunni. Svo er ekki.
Það sem oft hefur verið kallað „blöðrur“ í þessu samhengi eru lítil eggbú sem geta sést við ómskoðun. Ekki allar konur með PMOS hafa slíkt útlit á eggjastokkum og það eitt að mörg eggbú sjáist þýðir heldur ekki að kona sé með PMOS.
Hver eru algeng einkenni PMOS?
PMOS lítur ekki eins út hjá öllum.
Sumar konur taka fyrst eftir breytingum á tíðahringnum. Hjá öðrum eru húð, hár eða egglos meira áberandi.
Einkenni geta meðal annars verið:
- óreglulegar eða engar blæðingar
- óreglulegt egglos
- aukinn hárvöxtur í andliti eða á líkama
- bólur eða feit húð
- hárþynning á höfði
- breytingar á þyngd
Eitt einkenni eitt og sér segir þó ekki að þú sért með PMOS.
Óreglulegar blæðingar, þreyta, húðbreytingar eða breytingar á hári geta átt sér fleiri en eina skýringu. Þess vegna skiptir heildarmyndin máli.
Hvernig getur PMOS haft áhrif á tíðahringinn?
Við PMOS getur egglos verið sjaldgæft eða óreglulegt.
Blæðingar geta þá komið með löngu millibili, verið óreglulegar eða stöðvast um tíma.
Það er líka hægt að fá blæðingu án þess að egglos hafi átt sér stað. Tíðadagatalið segir því ekki alltaf alla söguna um egglos.
Og óreglulegur tíðahringur þýðir ekki sjálfkrafa PMOS.
Ef breytingin er ný eða mikil er gott að láta skoða hvað liggur að baki, sérstaklega ef eitthvað annað hefur líka breyst varðandi heilsu, lyf, næringu eða æfingaálag.
Hvernig fer greining á PMOS fram?
Greining á PMOS fer fram hjá lækni og byggir á heildarmati.
Það getur meðal annars falið í sér samtal um tíðahring og einkenni, blóðprufur og í sumum tilfellum ómskoðun.
Hjá fullorðnum er almennt horft til þriggja meginþátta:
- óreglulegs tíðahrings eða truflunar á egglosi
- einkenna eða blóðgilda sem benda til aukinna andrógena
- einkennandi útlits eggjastokka við ómskoðun eða annars viðurkennds mats samkvæmt gildandi leiðbeiningum
Yfirleitt þurfa tveir þessara þriggja þátta að vera til staðar eftir að aðrar mögulegar skýringar hafa verið skoðaðar.
Ómskoðun er því ekki alltaf nauðsynleg.
Hjá unglingum getur greining verið flóknari vegna þess að tíðahringur og húð geta breyst fyrstu árin eftir að blæðingar hefjast. Þar þarf sérstaklega vandað mat.
Get ég verið með PMOS án „blaðra“ á eggjastokkum?
Já.
Þetta er eitt af því sem gamla heitið PCOS gat gert óþarflega ruglingslegt.
Einkennandi útlit eggjastokka er aðeins einn þáttur sem getur komið við sögu við greiningu. Kona getur verið með PMOS án þess að slíkt sjáist og hún getur haft mörg eggbú án þess að vera með PMOS.
Er tíðateppa hjá íþróttakonum það sama og PMOS?
Nei.
Bæði PMOS og lítið framboð á tiltækri orku geta tengst óreglulegum eða stöðvuðum blæðingum, en ástæðurnar að baki eru ekki þær sömu.
Hjá íþróttakonu getur tíðahringurinn til dæmis breyst ef líkaminn fær ekki næga orku miðað við æfingaálag. Það getur tengst svokallaðri undirstúku-tíðateppu.
PMOS tengist öðru hormóna- og efnaskiptamynstri.
Það er ekki hægt að greina muninn út frá tíðahringnum einum.
Lestu meira um tíðahring og tíðateppu hjá íþróttakonum.
Hvenær er gott að leita til læknis?
Ef blæðingar eru mjög óreglulegar, stöðvast eða þú ert með önnur einkenni sem gætu tengst PMOS er gott að ræða það við lækni eða heilsugæslu.
Það getur hjálpað að hafa með upplýsingar um:
- tíðahringinn
- þau einkenni sem þú hefur tekið eftir
- lyf sem þú notar
- bætiefni sem þú tekur
Það auðveldar heilbrigðisstarfsfólki að sjá heildarmyndina og ákveða hvort ástæða sé til frekari rannsókna.
PMOS snýst heldur ekki eingöngu um frjósemi eða það að verða barnshafandi. Eftirfylgni getur snúið að fleiri þáttum heilsunnar eftir því hvað á við hjá hverri konu.
Hvað með inósítól og önnur bætiefni?
Inósítól er eitt þeirra efna sem hafa verið rannsökuð sérstaklega í tengslum við PMOS.
Alþjóðlegar leiðbeiningar segja að inósítól megi koma til greina fyrir konur með PMOS, með hliðsjón af aðstæðum og óskum hverrar konu.
Rannsóknir benda til mögulegs ávinnings á ákveðnum þáttum sem tengjast PMOS. Það sem rannsóknirnar segja okkur enn ekki nægilega skýrt er hvort ein ákveðin gerð inósítóls, blanda eða skammtur sé best fyrir allar konur með PMOS.
Það er mikilvægur munur.
Óvissan þýðir ekki að inósítól sé „ónýtt“. Hún þýðir að PMOS er flókið heilkenni, konur eru ólíkar og rannsóknirnar gefa okkur ekki enn eina uppskrift sem gildir fyrir allar.
Ef þú tekur inósítól eða önnur bætiefni er gott að láta heilbrigðisstarfsfólk vita, sérstaklega ef þú notar lyf, ert að reyna að verða þunguð, ert þunguð eða með barn á brjósti.
Hvar passar Support inn?
Support er Venja dagpakkinn fyrir konur með PMOS, óreglulegt egglos eða langan og óreglulegan tíðahring.
Dagpakkinn er hannaður með þessa leið í huga. Á vörusíðunni sérðu nákvæmlega hvað er í Support, hvaða form næringarefnanna eru notuð og í hvaða magni.
Ef þú ert með óreglulegar blæðingar en hefur ekki fengið greiningu er gott að byrja á að láta skoða hvað liggur að baki. Support kemur ekki í stað greiningar eða einstaklingsbundinnar ráðgjafar.
Ef þú ert að undirbúa getnað eða verður þunguð geta þarfirnar breyst og þá getur annar Venja dagpakki átt betur við.
